languages

Ela Kamola

Tłuszcze jadalne to grupa produktów spożywczych. Tłuszcze są także składnikami pokarmowymi, które obok węglowodanów i białek stanowią dla człowieka źródło energii. Spożywane w odpowiednich ilościach i proporcjach przyczyniają się do prawidłowego funkcjonowania organizmu.

Ze względu na pochodzenie tłuszcze spożywcze dzieli się na zwierzęce i roślinne. Zarówno w jednych, jak i drugich można odnaleźć kwasy tłuszczowe nasycone, jednonienasycone i wielonienasycone.

Kwasy tłuszczowe nasycone i jednonienasycone organizm ludzki jest w stanie syntetyzować, natomiast macierzyste wielonienasycone kwasy tłuszczowe nie mogą być syntetyzowane w organizmie człowieka i należy je dostarczać z produktów spożywczych. Są to: kwas linolowy (z rodziny omega 6) i kwas α-linolenowy (z rodziny omega 3) nazywane potocznie NNKT.

Ważnym czynnikiem jest rola strukturalna, jaką pełnią NNKT. Stanowią one, aż ok. 10% zapasowej tkanki tłuszczowej dorosłego człowieka, wchodząc w skład fosfolipidów błon komórkowych i mitochondrialnych. W fosfolipidach mięśnia serca i śledziony występują znaczne ilości kwasów z rodziny linolowego omega 6, a w mózgu i nerwach obwodowych przeważają kwasy wielonienasycone z rodziny omega 3 (głównie kwas dokozaheksaenowy, będący głównym składnikiem substancji szarej mózgu, fosfolipidów siatkówki oraz lipidów jąder i spermy). Objawami niedoborów kwasów omega 6 są: zahamowanie wzrostu i reprodukcji, choroby skóry i nadmierne pragnienie, natomiast niedoborów omega 3 – zaburzenia widzenia i ograniczona zdolność uczenia się.

Z kwasów omega 6 i omega 3 w organizmie powstają również inne istotne dla zdrowia kwasy, a produkty ich przemian mogą działać wobec siebie antagonistycznie. Ponieważ przemiany kwasów z obu rodzin regulowane są przez te same enzymy, dlatego też o ich działaniu na organizm decyduje kwas dostarczony w większej ilości. Z tego względu tak ważna jest proporcja kwasu linolowego (n-6) do kwasu α-linolenowego (n-3) w dostarczanym pożywieniu. Wartość tej proporcji powinna mieścić się w granicach od 1 do 5 części kwasu n-3 na 10 części kwasu n-6. Uzyskanie takiego efektu możliwe jest po odpowiedniej modyfikacji diety, wzorując się chociażby na diecie śródziemnomorskiej, gdzie ten stosunek bliski jest 2. Należy jednak pamiętać, że wbrew obiegowym opiniom nie jest to wynikiem wysokiego spożycia oliwy z oliwek, która jest źródłem głównie kwasów jednonienasyconych, ale dużego udziału w diecie tłustych ryb, głównego źródła kwasów eikozapentaenowego i dokozaheksaenowego – pochodnych kwasu α-linolenowego omega 3.

Ostatnie badania sugerują, że kwas α-linolenowy i jego pochodne znacznie obniża zawartość cholesterolu w surowicy krwi. Stwierdzono, że tłuszcze występujące w rybach bogate w kwasy wielonienasycone z rodziny n-3, są bardziej efektywne w obniżaniu zawartości triacylogliceroli i cholesterolu w LDL w surowicy krwi niż oleje roślinne zawierające dużą ilość kwasu linolowego z rodziny n-6.

Wiele biochemiczno-fizjologicznych czynności ustrojowych związanych z NNKT zachodzi poprzez wytwarzanie prostaglandyn i innych eikozanoidów, które są hormonami powstającymi w tkankach i płynach ustrojowych człowieka. Eikozanoidy są cyklicznymi pochodnymi wielonienasyconych kwasów tłuszczowych i zalicza się do nich: prostaglandyny, prostacykliny, tromboksany, leukotrieny i lipoksyny. Substancje te, oddziałują na czynność wielu tkanek i narządów, przy czym szczególną rolę pełnią w regulowaniu czynności układu sercowo-naczyniowego.

Teoretycznie trzy wielonienasycone kwasy tłuszczowe mogą być prekursorami eikozanoidów: kwas dihomo-γ-linolenowy (z rodziny n-6), kwas arachidonowy (z rodziny n-6) i występujący w większych ilościach w tłuszczu zwierząt morskich i ryb kwas eikozapentaenowy (z rodziny n-3). Praktycznie w tkankach ludzi pozostających na przeciętnej diecie europejskiej, obfitującej w tłuszcze zwierzęce, wytwarzają się wyłącznie eikozanoidy dienowe (tromboksan A₂, prostacyklina I₂) z kwasu arachidonowego, natomiast w tkankach populacji spożywających znaczne ilości ryb powstają głównie eikozanoidy trienowe (tromboksan A₃, prostacyklina I₃) syntetyzowane z kwasu eikozapentaenowego.

Z kwasu arachidonowego powstaje tromboksan A₂, który jest najsilniejszym stymulatorem agregacji płytek krwi, powoduje również silny skurcz naczyń oraz prostacyklina I₂ hamująca agregację płytek krwi i rozszerzająca naczynia krwionośne. Z kwasu eikozapentaenowego, a także pośrednio dokozaheksaenowego z rodziny n-3 powstaje natomiast prostacyklina I₃ i tromboksan A₃.
Prostacyklina I₃ wykazuje silniejsze działanie antyagregacyjne i rozszerzające naczynia krwionośne niż prostacyklina I₂, a tromboksan A₃ nie wykazuje działania agregacyjnego. Spożywanie zatem ryb morskich zawierających kwasy tłuszczowe eikozapentaenowy i dokozaheksaenowy z rodziny n-3 ma silne działanie przeciwmiażdżycowe i obniżające poziom cholesterolu. Jak wykazują badania Światosława Ziemiańskiego i wsp. z 1987 roku, olej z ryb morskich skutecznie hamuje rozwój doświadczalnej miażdżycy, obniża cholesterol całkowity i LDL w osoczu krwi, przy jednoczesnym podwyższeniu cholesterolu w HDL (dobrego cholesterolu).

Dobrym źródłem kwasu α-linolenowego, macierzystego z rodziny omega 3 w pożywieniu jest olej rzepakowy, który w około 60% składa się z kwasu oleinowego (główny kwas z rodziny jednonienasyconych) i w 30% z NNKT, przy czym charakteryzuje się bardzo dobrą proporcją n-6 do n-3. Dla porównania oliwa z oliwek w swoim składzie zawiera 73,4% kwasów jednonienasyconych i tylko 11,1% NNKT w większości n-6. Jeśli chodzi o pozostałe oleje to olej słonecznikowy zawiera aż 58,5% NNKT, ale tylko znikome ilości n-3, więc stosunek kwasów n-6 do n-3 w tym przypadku jest wyjątkowo niekorzystny z punktu widzenia profilaktyki miażdżycy.

Zdrowy człowiek nie powinien dążyć do zbyt drastycznego obniżania ilości tłuszczu w diecie ogółem. Należy raczej dbać o odpowiedni dobór tłuszczu, ograniczając spożycie oleju słonecznikowego na korzyść oleju rzepakowego lub sojowego. Zwiększyć w diecie udział ryb morskich. Obecnie za prawidłowe proporcje w diecie uważa się do 30% ogólnej energii z tłuszczu, w tym 10% z kwasów nasyconych, 10% z kwasów jednonienasyconych i 6-8% z kwasów wielonienasyconych z uwzględnieniem odpowiedniej proporcji kwasów wielonienasyconych n-6 do n-3.

Gdzie szukać NNKT:
• kwas linolowy omega 6 – oleje: kukurydziany, słonecznikowy, sojowy, bawełniany, arachidowy;
• kwas α-linolenowy omega 3 – oleje: lniany, rzepakowy, sojowy;
• kwas arachidonowy, pochodny kwasu linolowego z rodziny omega 6 – produkty zwierzęce, mięso;
• kwas eikozapentaenowy (EPA), pochodny kwasu α-linolenowego omega 3 – łosoś, olej z dorsza;
• kwas dokozaheksaenowy (DHA), pochodny kwasu α-linolenowego omega 3 – olej z makreli.



---

	Autor:	Ela Kamola
	Źródło:	brak danych
	Opracowanie:	virtualtrener © 2003-2008

---

lista artykułów

góra strony